अक्षरधूळ

किम डॉटकॉम -एक अफलातून व्यक्ती; Kim Dotcom’s boom and bust

chandrashekhara — Mon, 30 Jan 2012 02:52:34 +0000

नियमबाह्य मार्गांनी लोकांना हव्या असलेल्या सेवा उपलब्ध करून द्यायच्या व त्यातून अमाप पैसा कसा कमावयाचा याचे इंगित काही लोकांना जन्मजातच प्राप्त असते. किंबहुना यासाठी हे लोक जे तंत्रज्ञान विकसित करतात त्यातून पुष्कळ वेळा शेवटी कायदेशीर मार्गांनी मिळणार्‍या सेवाच कायदेशीर आणि स्वस्त होऊन जातात. पूर्वी भारतातून केलेले आंतर्राष्ट्रीय फोन कॉल्स एवढे महाग असत की अक्षरश: घड्याळाकडे बघून बोलावे लागत असे. पंचवीस तीस वर्षांपूर्वी 3 मिनिटाचा कॉल परदेशात केला की 60 रुपयाच्या आसपास बिल येत असे. (त्या वेळेस 60 रुपये ही रक्कम बरीच होती.) नंतर आंतरजालावरून फोन करता येऊ लागले. प्रथम असे फोन संपूर्ण बेकायदेशीर आहेत असे भारत सरकारने ठरवले व लोकांना आंतरजालावरून फोनची सेवा उपलब्ध करून देणार्‍या काही मंडळीवर कायदेशीर कारवाई केली. नंतर तंत्रज्ञान एवढे विकसित झाले की त्याला आवर घालणे अशक्य आहे हे भारत संचार निगमच्या लक्षात आले व त्यांना शेवटी आंतर्राष्ट्रीय फोन कॉल्स अगदी स्वस्त करणे भाग पडले.

नवीन आलेले चित्रपट, गाणी, साऊंड ट्रॅक्स हे खूप लोकांना बघायचे असतात व ऐकायचे असतात. पण अशा चित्रपट किंवा गाण्यांच्या डीव्हीडी, सीडी यांची किंमत बरीच असते. कॉपीराईट कायद्याप्रमाणे अशा चित्रपटांचे किंवा गाण्यांचे वितरण कोणालाही करण्यास परवानगी नसते. नाहीतर आपण या मूळ चित्रपटाची किंवा गाण्याची सीडी, डीव्हीडी आणायची व कॉपी काढून त्या लोकांना वितरित करायच्या हा उद्योग कायदेशीर रित्या कोणालाही करता आला असता. हा उद्योग करायला बंदी घालणे व ती पाळली जाते आहे की नाही ते पहाणे हे त्या मानाने सोपे असल्याने काही मंडळींनी एक नवीच शक्कल लढवली. एका संकेतस्थळावर जे चित्रपट किंवा गाणी लोकांच्या स्वत:च्या संगणकात आहेत अशा चित्रपटांची किंवा गाण्यांची यादी प्रसिद्ध करण्यास सुरवात केली. कोणाला या यादीपैकी चित्रपट किंवा गाणे स्वत:च्या संगणकात डाऊनलोड करायचे असेल तर त्या व्यक्तीचा संगणक व ज्याच्याकडे ते गाणे किंवा चित्रपट आहे त्या व्यक्तीचा संगणक हे या संकेतस्थळाच्या माध्यमातून एकमेकाशी जोडले जाऊ लागले व हा चित्रपट किंवा गाणे विनासायास वितरित होऊ लागले.

हे अशा प्रकारचे वितरण खूप मंद गतीने होते व त्यात विश्वासार्हता खूपच कमी असते हे लक्षात आल्याने एक नवीच शक्कल काही लोकांनी लढवली. एक संकेतस्थळ स्थापन करून त्यावर त्या संकेतस्थळाच्या सभासदांना स्मृती कक्ष उपलब्ध करून द्यायचा. या स्मृतीकक्षात लोक त्यांच्या जवळचे चित्रपट, गाणी वगैरे अपलोड करून ठेवून देऊ शकतात. कोणालाही यातील चित्रपट, गाणी हवे असल्यास ते डाऊनलोड करून ती प्राप्त करून घेऊ शकतात. या स्मृतीकक्षात ठेवलेल्या फाइल्सवरची मालकी ज्याने चित्रपट, गाणे अपलोड केले आहे त्याचीच असल्याने संकेतस्थळाची या बाबतची जबाबदारी काही नाही व या संकेतस्थळाने कोणत्याही कॉपीराईट कायद्याचा भंग केल्याचे प्रथमदर्शनी तरी दिसत नाही. ही शक्कल वापरून स्वत:चे संकेतस्थळ निर्माण करण्याची कल्पना ज्या लोकांच्या डोक्यात आली त्यामधे किम श्मिट्झ या नावाचा एक जर्मन संगणकतज्ञ होता. किमने ‘मेगॅअपलोड. कॉम’ या नावाचे एक संकेतस्थळ तयार केले व त्यावर लोकांना आपल्याकडच्या फाईल्स ठेवून देता येतील असा मोठा स्मृती कक्ष उपलब्ध करून दिला. ही सुविधा उपलब्ध करून देण्यासाठी तो लोकांकडून वर्गणी घेत असे व आपल्या संकेतस्थळावर जाहिरातींना जागा उपलब्ध करून देत असे. या जाहिराती व वर्गण्यांमधून त्याला 175 मिलियन अमेरिकन डॉलर्स एवढी प्राप्ती झाली असावी असा अंदाज आहे.

या किम श्मिट्झने काही वर्षांपूर्वी आपले नाव बदलून ते किम डॉटकॉम असे केले. 37 वर्षाच्या किमचे आतापर्यंतचे आयुष्य एखाद्या कथा कादंबरीत शोभण्यासारखे आहे.जर्मनीतील कील शहरात जन्माला आलेल्या या तरूणाच्या हातात पहिला संगणक 9 वर्षाचा असताना आला. प्रथम कॉम्पुटर गेम्स विकत घेऊन त्यांच्या बेकायदेशीर प्रती त्याने आपल्या मित्रांना विकण्यास सुरूवात केली. या नंतर थोड्याच काळात टेलिफोनच्या सहाय्याने दुसर्‍या व्यक्ती किंवा संस्था यांच्या संगणक प्रणाली हॅक करण्याच्या उद्योगात त्याने प्रचंड यश मिळवले. नासा, पेंटॅगॉन व एक खाजगी बॅन्क यांच्या संगणक प्रणाली त्याने हॅक केल्या. 1998 मध्ये त्याला या बाबत गुन्हेगार ठरवून शिक्षा झाली. ही शिक्षा भोगल्यानंतर त्याने किमव्हेस्टर या नावाची कंपनी चालू केली व संगणक सुरक्षा सल्लागार म्हणून सेवा देण्यास सुरवात केली. या सुमारास त्याच्याजवल बरीच माया जमली होती. त्यातून त्याने नव्या संगणक प्रणाली विकसकांना भांडवल पुरवण्यास सुरूवात केली.

2002 मध्ये किमने एका आंतरजालावरून व्यवसाय करणार्‍या कंपनीचे शेअर्स मोठ्या प्रमाणात खरेदी करून तिची मालकी हस्तगत केली व आपण या कंपनीत अमेक मिलियन डॉलर गुंतवणूक करत असल्याचे जाहीर केले. यामुळे कंपनीच्या शेअर्सची किंमत खूप वर गेली व त्याबरोबर किमने आपली सर्व गुंतवणूक काढून घेतली. या बद्दल त्याला जर्मन न्याय व्यवस्थेने गुन्हेगार ठरवले. परंतु किमने थायलंडला पोबारा केला. तेथे त्याला अटक करून परत जर्मनीला आणण्यात आले आणि 1 लाख यूरो दंड व 18 महिने वर्तन सुधारण्यासाठी कालावधी देण्यात आला. यानंतर किम गायब झाला व दोनतीन वर्षांपूर्वी न्यूझीलंडमध्ये अवतीर्ण झाला. एव्हांना त्याने आपले नाव बदलले होते. न्यूझीलंडमध्ये 10 मिलियन अमेरिकन डॉलर्स गुंतवणूक करण्याचे मान्य केल्याने त्याला न्यूझीलंडमध्ये कायम स्वरूपी वास्तव्य करण्याची परवानगी मिळाली.

6 फुटांपेक्षा जास्त ऊंची व 130 किलोग्रॅम वजन असलेला किम अतिशय गर्विष्ठ आहे. लहानपणीच तो मित्रांना आपण बिल गेट्सपेक्षा जास्त हुशार असल्याने जगातील श्रीमंत लोकांपैकी एक होणार आहोत असे सांगत असे.

मागच्या आठवड्यात अमेरिकेच्या एफबीआय या संस्थेने मेगॅअपलोड .कॉम या संकेतस्थळाचे काही स्मृती कक्ष अमेरिकेमध्ये असल्याने कॉपीराईट कायद्याचा भंग होत असल्याचे ठरवले व हे संकेतस्थळ बंद करून किमला अटक करण्याची विनंती न्यूझीलंड सरकारला केली. न्यूझीलंडचे पोलिस जेंव्हा किमच्या प्रासादतुल्य घरात गेले तेंव्हा स्वत:ची ओळख पटवून दिल्यावरही किमने अनेक इलेक्ट्रॉनिक कुलपांची सुरक्षा असलेल्या कक्षात स्वत:ला कोंडून घेतले व ही सर्व यंत्रणा उध्वस्त करूनच पोलिसांना त्याला अटक करावी लागली.

त्याचा न्यूझीलंडमधला प्रासाद एखाद्या राष्ट्रप्रमुखाच्या निवासस्थानासारखा बांधलेला आहे व अतिशय आलीशान आहे.

अमेरिकन सरकारचे असे म्हणणे आहे की किमच्या कंपनीने चित्रपट किंवा गाण्यांच्या कॉपीराईट मालकांचे निदान 500 मिलियन डॉलर्स तरी बुडवले आहेत. परंतु मेगॅअपलोड. कॉम किंवा किम यांनी बेकायदेशीर कृत्य केले आहे किंवा नाही हे कोर्टातच ठरेल. मेगॅअपलोडच्या अमेरिकन वकीलाचे म्हणणे आहे की हे संकेतस्थळ आपल्या सभासदांना आंतरजालावर फक्त स्मृतीकक्ष उपलब्ध करून देत होते व या संकेतस्थळाने कोणतेही बेकायदेशीर कृत्य केलेले नाही.

मेगॅअपलोड च्या माध्यमातून चित्रपट किंवा गाणी हस्तांतर करणार्‍या बर्‍याच शौकिनांची आता अडचण होणार आहे हे नक्की.

24 जानेवारी 2012

Filed under: ताज्या घडामोडी Current Affairs Tagged: आंतरजालावरचे गुन्हे, एफबीआय, किम डॉटकॉम, किम शुट्झ, कॉपीराईट, न्यू झीलंड, फाइल्स हस्तांतरण, फाइल्स हस्तांतरण संकेतस्थळ, मेगॅअपलोड. कॉम, copyright, cyber crime, FBI, files sharing, files starage site, Kim Dotcom, Kim Schmitz, Megaupload.com, New Zealand

पुण्यातील नद्यांसाठी स्मरणगीत- भाग 1; Requiem for Pune Rivers- Part I

chandrashekhara — Sat, 28 Jan 2012 03:11:53 +0000

Case of a Missing Stream; हरवलेल्या नाल्याची कथा

मी लहान असताना प्रभात फिल्म कंपनीच्या रस्त्यावर असलेले माझे घर व प्रभात कंपनी यांच्यामध्ये फक्त एक माळरान होते. या माळरानाच्या एका बाजूला प्रभात कंपनीकडे जाणारा रस्ता तर दुसर्‍या टोकाला वेताळ टेकड्यांपैकी सर्वात बुटकी असलेली पायथ्याची एक टेकडी होती. माझ्या घराच्या गच्चीवरून प्रभात फिल्म कंपनीचे कुंपण सहज दिसत असे. एखाद्या दिवशी बाह्य चित्रीकरण असले की आमच्या गच्चीवरून ते स्पष्टपणे दिसू शके.

1950 च्या दशकातील, प्रभात फिल्म कंपनीच्या शेजारचे माळरान.

हा भाग आता संपूर्णपणे विकसित झाला आहे.

या मधल्या माळरानाला जरी टेकडी पासून ते प्रभात फिल्म कंपनीकडे जाणारा रस्ता असा एक सर्वसाधारण उतार असला तरी असंख्य उंचवटे व त्या बाजूंच्या घळी यामुळे मधल्या जमिनीला सपाटपणा असा नव्हताच. खडकाळ मुरमाड जमिनीमुळे मोठी झाडे वगैरे नव्हतीच. होती ती बाभळीची काटेरी झुडपे. या माळरानाला साधारण तिरपा, म्हणजे प्रभात फिल्म कंपनीच्या आवाराच्या नैऋत्य टोकापासून, छेद देत साधारण दक्षिणेच्या दिशेला जाणारा एक बर्‍यापैकी मोठा ओढा किंवा नाला होता. एकदा पाऊस सुरू झाला की या ओढ्याला नोव्हेंबर-डिसेंबर अखेरपर्यंत भरपूर पाणी असे. टेकडीवरून वहात येणारे सर्व पाणी या ओढ्यात एकत्र येऊन, हा ओढा सध्याची अभिनव शाळा आहे त्या जागेतून जाऊन कर्वे रस्ता ओलांडत असे व पुढे सरळ मुठा नदीला जाऊन मिळत असे. पावसाचे सर्व अतिरिक्त पाणी या नाल्यातून वहात जात असल्याने रस्ते व बाजूचा भाग जलमय कधीच होत नसत. पावसाचे अतिरिक्त पाणी वाहून नेण्याची ही एक नैसर्गिक प्रणालीच होती. पावसाळ्याचे चार पाच महिने हे माळरान हिरवेगार बनत असे व या मधल्या ओढ्याच्या काठी वाढलेले उंच गवत. त्यावरचे असंख्य कीटक, फुलपाखरे, बेडूक आणि हे खाद्य बघून गोळा होणारे खंड्या व इतर पक्षी यामुळे हा परिसर मोठा रमणीय बनत असे. या माळरानामुळे या भागातले पर्यावरण आल्हादकारक राहण्यास मदत होत असे मला वाटते.

साठ किंवा सत्तरच्या दशकानंतर पुण्यात स्थायिक होण्यासाठी बाहेरून लोक येऊ लागले. त्यांना राहण्याची घरे बांधण्याचा मोठा उद्योग पुण्यात विकसित होऊ लागला. या उद्योगाने माझ्या घराशेजारच्या माळरानाचा कधी घास घेतला ते मला कळलेच नाही. या ठिकाणी हळूहळू तीन समांतर रस्ते व त्यांच्या मध्ये घरे, बंगले उभे राहिले. या सगळ्यात तो ओढा व माळरान हे सगळे हरवलेच. ओढ्याच्या खालच्या पात्रात अभिनव शाळा उभी राहिली, ओढ्याचे काही थोडे फार तुकडे अस्तित्वात राहिले होते ते बुजवले गेले व आता येथे पूर्वी कधी ओढा होता हे सांगितले तरी विश्वास बसणार नाही.

माझ्या घराशेजारचा ओढा, माळरान हे सगळे नाहीसे झाले असले तरी पुण्यात पाऊस अजून पूर्वीसारखाच पडतो. उन्हाळ्याच्या अखेरीस आणि सप्टेंबर महिन्यात तशाच धुवांधार सरी येतात. असा पाऊस पडायला लागला की टेकड्यांवरून पडलेले पाणी खाली उताराकडे धावू लागते. टेकडीच्या पायथ्याशी हे पाणी असंख्य ओहोळ, झरे या स्वरूपात येऊन ओढ्यात एकत्र होत असे. पण आता ओढाच नसल्याने हे पाणी घरांच्या कांपाउंड्स मध्ये शिरते किंवा जे तीन रस्ते बनवले आहेत त्या रस्त्यांवरून वाहू लागते व या रस्त्यांना छोट्या नद्यांचे स्वरूप येते.

खरे तर अलीकडे दर वर्षी पाऊस पडला की निर्माण होणारी ही परिस्थिती मी पाहतो आहे पण कुठेतरी काहीतरी गडबड आहे, चुकले आहे ही जाणीवच मला होत नव्हती. मध्यंतरी डॉ. राजेंद्रसिंहजी यांनी राजस्थान मध्ये स्थापन केलेल्या जल बिरादरी या संस्थेचे पुण्यातले संघटक श्री सुनील जोशी यांचे एक व्याख्यान ऐकण्याचा योग आला आणि माझे डोळेच उघडले. ज्या कारणांमुळे अतिशय सुखद हवामानाचे शहर म्हणून पुणे प्रसिद्ध आहे त्यापैकी काही प्रमुख कारणे पुसुन टाकून, पुण्याचे पर्यावरणच नष्ट होण्याची भिती, बांधकाम उद्योगातील काही बडे व्यावसायिक, राजकीय पाठिंबा असलेले धनदांडगे व पुण्याच्या महानगरपालिकेतील काही मंडळी हे सर्व मिळून करत असलेल्या एका उद्योगामुळे निर्माण झाली आहे. या उद्योगाची व्याप्ती बघितल्यावर हे जर असेच चालू राहिले तर थोड्याच वर्षात पुणे हे एक अत्यंत गलिच्छ व घाणेरडे शहर होणार आहे या बाबत माझी खात्रीच पटली आहे. वैयक्तिक फायद्यासाठी पुण्याचे पर्यावरण नष्ट करण्याचा हा जो अभद्र उद्योग सध्या ही मंडळी करत आहेत त्याची वाचकांना थोडीफार माहिती व्हावी म्हणून या लेख मालिकेचा प्रपंच करतो आहे.

पुणे महानगरपालिकेने आपल्या वेब साईटवर ‘Pune storm water master plan drawings’ या नावाखाली पुण्यातल्या सर्व विभागात पावसाचे पाणी वाहून नेण्यासाठी काय व्यवस्था केली आहे याची तपशीलवार नकाशे ठेवले आहेत. यापैकी ‘प्रभात रोड खोरे’ (Prabhat Road Basin) हा नकाशा मी उघडला.

प्रभात रोड परिसरातील पाऊसपाण्याचा निचरा कसा होईल? महानगरपालिकेने

प्रसिद्ध केलेला नकाशा. यात फक्त एक नैसर्गिक नाला(निळ्या रंगात) दाखवला आहे.

या ड्रॉइंगवर अस्तित्वात असलेले सर्व नदी नाले निळ्या रंगात आखलेले आहेत तर महानगरपालिकेने टाकलेल्या पाणीवाहक नळ्या लाल रंगात दाखवलेल्या आहेत. यानंतर माझे घर आणि प्रभात फिल्म कंपनी (सध्याची फिल्म इन्स्टिट्यूट ऑफ इंडिया) या मधले माळरान जिथे होते तो नकाशाचा भाग मी उघडला.

या ठिकाणी झालेले नवे समांतर रस्ते या रस्त्यांच्या कडांनी महानगरपालिकेने टाकलेले नळ वगैरे सर्व या नकाशात आहे. पण माझ्या घराशेजारचा ओढा नकाशात नाहीच. तो संपूर्णपणे गायब झालेला आहे. माझी खात्री आहे की सर्व्हे ऑफ इंडियाच्या कोणत्याही जुन्या नकाशात हा ओढा असणार आहे पण महानगरपालिकेच्या हिशोबात हा ओढा किंवा नाला कधी अस्तित्वातच नव्हता.

प्रभात फिल्म कंपनी शेजारील परिसरातील पाण्याचा निचरा. निळ्या रंगात

दाखवलेला जुना नाला आता अस्तित्वात नाही.

समजा हा ओढा तसाच ठेवून नवीन प्लॉट्स पाडायचे असे महानगरपालिकेने ठरवले असते तर काय झाले असते? एकतर या ओढयाची संपूर्ण जागा घरबांधणी न करता आल्याने बांधणी व्यावसायिकांच्या दृष्टीने पूर्ण वाया गेली असती. सध्याचे एकमेकाला समांतर रस्ते, त्या मधली घरे हे सगळे साध्य झाले नसते. म्हणजे जमीन मालक, डेव्हलपर या सर्वांचे नुकसानच झाले असते. त्यामुळे नकाशावरून ऑढाच गायब केला की काम सोपे झाले.

माझ्या पक्के स्मरणात आहे की माझ्या घराशेजारील ओढ्यासारखेच आणखी दोन मोठे ओढे या भागात होते. त्यातील एक ओढा डहाणूकर सोसायटीच्या थोड्या अलीकडे कर्वे रोडला छेदत असे तर दुसरा एक मोठा ओढा कासट पेट्रोल पंपाजवळ कर्वे रोडला छेदत असे. या ओढ्याच्या पाण्याला एवढी ओढ असे की 1060च्या दशकात खडकवासल्याच्या ऍकॅडमीमधल्या एका अधिकार्‍याचे सर्व कुटुंब आपल्या गाडीतून हा ओढा क्रॉस करत असताना वाहून जाऊन मृत्यूमुखी पडले होते. आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे महानगरपालिकेच्या नकाशांच्यात या ओढ्यांचा आज मागमूसही दिसत नाही. (एरंडवणे व भांबुर्डे या जुन्या दोन खेड्यांच्या सीमेवरचा मोठा ओढा, जो लॉ कॉलेज परिसराच्या मागच्या टेकडी पासून सुरू होऊन हा परिसर दुभागतो व ज्याच्या पात्रामधेच कमला नेहरू पार्क शेजारचे दत्त मंदिर बांधलेले आहे; तो ओढा फक्त या नकाशात मला सापडला.)

नकाशावरची निळी रेघ खोडून टाकली की ओढा गायब होऊ शकतो. सबंध पुणे शहरातले असे किती ओढे नकाशावरून गायब झाले किंवा केले गेले असतील हे सांगणे केवळ अशक्य आहे. पण ओढे गायब झाले तरी हे ओढे जे पाणी पूर्वी नदीकडे वाहून नेत असत ते पाणी अजुनही तसेच व तितक्याच जोराने टेकड्यांवरून वहात येते आहे. हे पाणी मग लोकांच्या सदनिका संकुलात शिरले, घरात शिरले तर त्यात नवल करण्यासारखे काही नाही.

ओढे गायब करून जास्त जास्त जमीन घर बांधणीला उपलब्ध करून घ्यायचा हा सोपा मार्ग पुण्यातल्या जमीन मालकांना आणि घरबांधणी व्यावसायिकांना सापडला खरा! परंतु आता जुने पुणे व त्याच्या आजुबाजूच्या भागात, मोकळ्या जागाच घरबांधणी व्यावसायिकांना उपलब्ध राहिल्या नव्हत्या. या सुमारास पुण्याच्या उत्तरेकडे हिंजवडीला माहिती उद्योग मोठ्या प्रमाणात विकसित होऊ लागला. या घटनेमुळे पुण्याच्या उत्तरेला असलेल्या व पश्चिम-पूर्व वाहणार्‍या मुळा नदीच्या दोन्ही काठांवरील भूखंडात, घरबांधणी उद्योग विकसित करण्याची एक मोठी संधी या उद्योगापुढे चालून आली. मुळा नदीच्या दक्षिण तीरावरच्या भूखंडाचा विकास करण्यात या व्यावसायिंकासमोर दोन मोठ्या अडचणी होत्या. या अडचणी दोन छोटेखानी नद्यांच्या स्वरूपात होत्या. या पैकी जरा मोठ्या असलेल्या नदीचे नाव आहे राम नदी व अगदीच छोटेखानी असलेल्या दुसर्‍या नदीला देव नदी असे नाव आहे. शहरात आधी अस्तित्वात असलेल्या व नकाशावरून पुसुन टाकल्या गेलेल्या असंख्य ओढ्यांसारख्या या नद्या नव्हत्या. त्यांना थोडेफार का होईन सतत पाणी वर्षभर होते आणि पावसाळ्यात त्या चांगल्याच फुगत होत्या.

घर बांधणी उद्योग व महनगपालिका यांच्या संयुक्त उद्यमाने या नद्यांची मृत्यूघंटा वाजवण्याचा कसा प्रयत्न केला गेला त्याचा आढावा पुढील भागात घेऊया.

22 जानेवारी 2012

Filed under: ताज्या घडामोडी Current Affairs Tagged: ओढे किंवा नाले, पावासाच्या पाण्याचा निचरा करण्याची सुविधा, पुणे, प्रभात फिल्म कंपनी, बांधकाम उद्योग, मुंबई-पुणे, रस्त्यावरून वाहणारे पावसाचे पाणी, Bombay.Pune, Construction Industry, Nalas or streams, Prabhat film co. surroundings, Pune, storm water drainage system, storm water flowing on roads

गाडीच्या छतावरील प्रवास थांबविण्यासाठी कॉंक्रीटचे गोळे; Concrete balls prevent rooftop travel

chandrashekhara — Fri, 27 Jan 2012 02:53:58 +0000

काही वर्षांपूर्वी बॉलीवूडच्या एका हिंदी सिनेमात असलेले ” छैंया छैंया ” हे गाणे खूप गाजले होते. या गाण्याचे चित्रीकरण रेल्वेच्या डब्यांमधे केले गेले होते हे वाचकांना नक्कीच आठवेल. या गाण्यातील नाचाचा काही भाग उघड्या मालवाहक डब्यात तर काही डब्यांच्या छतावर दाखवला गेला होता. रेल्वेच्या डब्यावरून प्रवास करण्याची पद्धत आपल्याकडे काही नवीन नाही. बिहार, राजस्थान सारख्या ठिकाणी गाड्यांची सेवा अगदी अल्प संख्येने आणि प्रवासी जास्त असल्याने अनेक लोक डब्याच्या छपरावरून अजुनही प्रवास करतात. महाराष्ट्रात सुद्धा अगदी अलीकडे पर्यंत, बार्शीहून पंढरपूरला जाणार्‍या बार्शी लाइट रेल्वेच्या डब्यांच्य टपावरून लोक प्रवास करतच असत. अर्थात ही गाडी इतकी हळूहळू जात असे की असा प्रवास धोकादायक असला तरी अशक्य कोटीतील नव्हता.

इंडोनेशिया देशामध्ये असलेले रेल्वेचे जाळे असेच सध्याच्या प्रवाशांच्या संख्येला अपुरे पडते आहे. इंडोनेशिया स्वतंत्र होण्याच्या आधी डच लोकांनी बांधलेल्या या रेल्वे मार्गांची देखभाल पाहिजे त्या दर्जाची होत नसल्याने, त्यावरून धावू शकणार्‍या गाड्या आजच्या प्रवाशांच्या संख्येला पुरत नाहीत. इंडोनेशियाची राजधानी जकार्ता मधे रोज ये-जा करणार्‍या प्रवाशांचीच संख्या 4 लाखावर आहे. या लोकांना उपलब्ध असलेल्या रेल्वे गाड्यांची संख्या अपुरी आहे व त्या बर्‍याच वेळा उशीराने धावत असल्याने गर्दी अधिकच वाढते. या प्रचंड गर्दीमुळे बरेच प्रवासी रेल्वे डब्याच्या छपरावरून प्रवास करणेच पसंत करतात. इंडोनेशिया मधल्या रेल्वेची तिकिटे काही खूप महाग नाहीत. परंतु बर्‍याच गरीबांना हे दरही परवडत नाहीत व तिकिटे न काढता प्रवास करणारे हे लोक सुद्धा डब्यांच्या छपरावरून प्रवास करणे पसंत करतात.

गाडीच्या छतावरून प्रवास किती धोकादायक आहे हे होणार्‍या अपघातांच्या संख्येने लगेच लक्षात येते. 2008 मध्ये छतावरून प्रवास करणारे 53 लोक मृत्यूमुखी पडले होते तर 2011 मध्ये ही संख्या 11 होती. यातले बहुतेक जण वरून जाणार्‍या विद्युत तारांना स्पर्श झाल्याने मरण पावले आहेत तर काही लोक खाली घसरून पडल्याने प्राणाला मुकले आहेत. इंडोनेशियन रेल्वे सुरक्षा अधिकारी प्रवाशांनी असा प्रवास करू नये म्हणून जंग जंग पछाडताना दिसत आहेत. प्रथम त्यांनी गाड्यांच्या टपावर रंग लावणे. ऑइल टाकणे या सारखे साधे उपाय करून बघितले. या नंतर लोकप्रिय कलाकारांना सुरक्षा विषयक गाणी म्हणून लोकांना टपावरून प्रवास करण्यास परावृत्त करण्याचा प्रयत्नही या अधिकार्‍यांनी करून बघितला. या कोणत्याच उपायाला छतावरून प्रवास करणारे प्रवासी न बधल्याने शेवटी टपावर काटेरी तारा पसरवण्यात आल्या. त्याचाही फारसा उपयोग झाला नाही. असा प्रवास करणार्‍यांना इंडोनेशियात तुरूंगवासाची शिक्षा आहे पण त्याचाही उपयोग होत नाही. या प्रश्नाने आता अतिशय गंभीर रूप धारण केल्याने आता इंडोनेशियन रेल्वे अधिकार्‍यांनी शेवटचा जमालगोटा उपाय अंमलात आणण्याचे ठरवले आहे.

रेल्वे डब्याच्या छपरापासून काही इंच अंतरावर येतील असे साखळीला अडकवलेले कॉंक्रीटचे गोळे आता रेल्वे स्टेशनच्या बाहेर व क्रॉसिंग्जजवळ एका लोखंडी सांगाड्यावर टांगण्यात येणार आहेत. छतावरून प्रवास करणॆ त्यामुळे शक्यच होणार नाही. जकार्ता जवळच्या एका स्टेशनवर असे कॉंक्रीटचे गोळे अडकवलेला पहिला सांगाडा उभारण्यात आला आहे. हा प्रयोग यशस्वी झाल्यास असे सांगाडे सर्व महत्वाची स्टेशन्स व क्रॉसिंग्ज जवळ उभारण्यात येतील.

हे कॉंक्रीटचे गोळे उभारण्याचा रेल्वे अधिकार्‍यांचा निर्णय बर्‍याच प्रवाशांना आवडलेला नाही. त्यांना अशी आशा आहे की थोड्याच दिवसात हा प्रयोग बंद होईल व पूर्वीसारखेच त्यांना छतावरून प्रवास करणे शक्य होईल.

20 जानेवारी 2012

Filed under: ताज्या घडामोडी Current Affairs Tagged: इंडोनेशिया, गाडीच्या छतावरून प्रवासाला मनाई, रेल्वे जाळे, लोखंडी सागाड्यावर टांगलेले कॉंक्रीट गोळे, शहरातील प्रवासी, commuters, concrete balls hung from steel frames, Indonesia, prevention of roof top travel, Railway network, travel on rooftop of railway carraiges

महाराजाच्या साथीने उड्डाण- 35 वर्षांनंतर; Flying with Maharaja after 35 years

chandrashekhara — Thu, 26 Jan 2012 03:30:31 +0000

सिंगापूरच्या विमान प्रवासाचे तिकिट, मी एअर इंडिया या विमान कंपनीचे काढले आहे हे माझ्या मित्रांना कळल्यापासून “काय हा वेडेपणा? ” या पासून ते “तुम्हाला विमानतळावरून बहुदा परत घरी परत यावे लागेल.” किंवा “त्या कंपनीत नेहमी संप होत असतात.” या सारखे अनेक उत्स्फूर्त प्रतिसाद मला गेले काही दिवस, बर्‍याच वेळा ऐकण्याची वेळ आली आहे. आणि खरोखरच वृत्तपत्रांतून प्रथम एअर इंडियाचे स्टुअर्ट संपावर जाणार अशा बातम्या मागच्या आठवड्यात आल्या व नंतर विमानचालकांच्या प्रस्तावित संपाबाबत बातम्या वाचण्यात आल्या तेंव्हा मित्रांना ‘शुभ बोल रे नार्‍या!’ असे म्हणायची माझ्यावर वेळ येते की काय? असे मला वाटू लागले. पण हे सगळे संप प्रस्तावितच राहिले आणि आपला प्रवास सुखरूप पार पडणार असे मला वाटू लागले.

माझा पहिला आंतर्राष्ट्रीय विमान प्रवास मी एअर इंडियाच्याच विमानाने अंदाजे 35 वर्षांपूर्वी केला होता त्याची या विमान प्रवासामुळे आठवण होणे साहजिकच आहे. त्या वेळी भारत सरकारच्या विचित्र कायदेकानूंमुळे परदेश वारी करणे फक्त सरकारी बाबू व बडे कारखानदार यांनाच शक्य होत असे. सर्व सामान्यांना परदेशी चलन मिळत नसल्याने परदेश बघणे हे स्वप्नवत वाटत असे. 1960 च्या दशकात राज कपूरने ‘संगम’ नावाचा एक मोठ्या बजेटचा चित्रपट काढला होता. चित्रपटाचे प्रमुख आकर्षण म्हणजे लंडन, पॅरिस येथे त्याचे चित्रकरण केले होते. या चित्रपटात लहान वयाचा राज कपूर आपल्या मैत्रिणीला आपल्या आयुष्याच्या महत्वाकांक्षेबद्दल सांगताना आपण मोठे झाल्यावर जगात सगळीकडे म्हणजे लंडन, पॅरिस, रोम वगैरे सगळीकडे कसे विमानाने फिरणार आहोत याबद्दल सांगतो. आता अगदी लहान लहान मुले सुद्धा सुट्टीत परदेशाला जात असतात. त्यामुळे आज जर कोणी ‘संगम’ चित्रपट बघितला तर हा डायलॉग त्याला नक्कीच हास्यास्पद वाटेल. पण त्या वेळी तो कालानुसार अगदी योग्यच होता. परदेशवारी त्यावेळी एक महत्वाकांक्षा असू शकत होती. या नंतर सरकारने नियम थोडे शिथिल केले व दर 3 वर्षांनी एकदा 100 डॉलर परदेशी चलन कोणालाही मिळू शकेल असे ठरवले.(काही जणांना हे 100 डॉलर म्हणजे 700 ते 800 भारतीय रुपये, आपल्यालाच मोजायला लागणार नसून, भारत सरकार फुकट देणार आहे असा भ्रम असे.) त्या मुळे या सुमारास माझ्या सारख्या सर्व सामान्य तरूणांना थोडे दिवस तरी परदेशी जाऊन येता येईल असे शक्यता वाटू लागली. या नियमानुसार प्रवास करायचा असला( म्हणजे तुम्हाला 100 डॉलर्स परदेशी चलन हवे असले) तर एअर इंडियाने प्रवास करणे बंधनकारक होते.

एअर इंडियाने प्रवास बंधनकारक असला तरी त्या बद्दल राग येण्याचे किंवा बंधनकारक वाटण्यासारखे तेंव्हा काहीच नव्हते. एअर इंडिया ही त्या वेळेस जगातल्या सर्वोत्तम विमान सेवा कंपन्यांत गणली जात असे. तेंव्हा ही कंपनी सरकारी मालकीचीच असली तरी प्रसिद्ध उद्योजक जे.आर.डी.टाटा या कंपनीचे चेअरमन होते व एकंदरीतच या कंपनीच्या विमानांतून केलेला प्रवास एक सुखद व संस्मरणीय असा अनुभव ठरत असे.

या मधल्या 35 वर्षांच्या कालात माझ्या खूपच परदेश वार्‍या झाल्या पण परत एअर इंडियाच्या विमान सेवेचा लाभ घ्यावा असे काही वाटले नाही. जुनाट, गळकी विमाने, मोडक्या खुर्च्या, संपाच्या सतत धमक्या देणारे चालक व इतर कर्मचारी या सगळ्या कारणांमुळे मी इतर विमान कंपन्यांनीच प्रवास करण्यास सुरवात केली. गेली कित्येक वर्षे तर मी फक्त सिंगापूर एअरलाईन्सनेच प्रवास करतो आहे. ही विमान कंपनी सध्या जगातील एक सर्वोत्तम विमान कंपनी मानली जाते. व सर्वच बाबतीत या कंपनीची सेवा सरस असते यात शंकाच नाही. मग तरीही या वेळेस मी एअर इंडियाकडे वळलो कारण विमान सेवेची गुणवत्ता कितीही संशयास्पद असली तरी एक दोन गोष्टीत एअर इंडियाचे पारडे सर्वात जड होत होते. यापैकी एक कारण म्हणजे अर्थातच तिकिटाची किंमत हे होते. सिंगापूर, जेट, किंगफिशर या सर्वांपेक्षा एअर इंडियाचे तिकिट बरेच स्वस्त आहे असे मला आढळून आले. जालावर तिकिट काढले तर ते आणखीनच स्वस्त पडत होते. 5 तासाचा तर प्रवास आहे अगदी खराब सेवा असली तरी चालेल अशी मी मनाची सोईस्कर समजूत करून घेतली. पण तिकिटाच्या किंमतीपेक्षा मी ज्या कारणासाठी एअर इंडियाची निवड केली ते कारण अगदीच निराळे होते.

बाकी सर्व विमान कंपन्यांच्या विमानांच्या वेळा मुंबईच्या प्रवाशांना सोईस्कर पडतील अशा ठरवलेल्या आहेत. जाताना रात्री किंवा लवकर सकाळी ही विमाने मुंबईहून निघतात व परत येताना रात्री 9 किंवा 10 वाजता ही विमाने मुंबईला पोचतात. या नंतर, पुण्याला जातानाचा रात्रीचा प्रवास एक्स्प्रेस वे वरून करून रात्री पुण्याला पोचायला रात्रीचे 2 ते 3 वाजतात. गेल्या काही महिन्यांपासून एक्सप्रेस वे वर अतिशय मोठ्या संख्येने प्राणघातक अपघात होऊ लागले आहेत. त्यामुळे शक्यतो या रस्त्यावरचा रात्रीचा प्रवास टाळायचा असे पथ्य आम्ही अलीकडे पाळायला सुरवात केली आहे. एअर इंडियाचे विमान मुंबईहून रात्री 12 वाजता निघत असल्याने मुंबई विमानतळावर नऊ, साडेनऊ वाजेपर्यंत पोहोचणे क्रमप्राप्त होते. या साठी पुणे मुंबई प्रवास संध्याकाळचाच होत होता. परतीचे विमान मुंबईला दुपारी 1 वाजता पोहोचत असल्याने परतीचा मुंबई-पुणे प्रवास हा ही दिवसा उजेडीच होत होता. एअर इंडियाच्या विमान सेवेच्या वेळा मला एकदम भावल्या व मुख्यत्वे या कारणासाठीच मी एअर इंडियाची निवड केली.

जालावरून तिकिट काढण्याचा अनुभव एकंदरीत सुखकर व जगातील इतर विमान कंपन्यांसारखाच वाटला व चेक इन जालावरून करता येईल हे समजल्याने कम्फर्ट लेव्हल जरा वर गेली. जालावरचे चेक इन सुद्धा सहज करता आले. या सगळ्या कारणांमुळे किंवा मुंबई विमानतळावर मोठ्या संख्येने असलेल्या चेक काऊंटर्समुळे बॅगा विमान कंपनीच्या ताब्यात देणे व बोर्डिंग कार्ड घेणे वगैरे सोपस्कार फारसा काहीच मनस्ताप न होता पार पडले. अर्थात मुंबई विमानतळावर असलेल्या प्रवाशांच्या प्रचंड संख्येने, इमिग्रेशन व सुरक्षा सोपस्कारांना आता खूप वेळ लागतो व हा एक अतिशय कंटाळवाणा अनुभव बनत चालला आहे. पण याला एअर इंडियाला जबाबदार म्हणता येणार नाही. कोणत्याही विमान कंपनीने प्रवास केला असता तरी हा त्रास असाच झाला असता. हे सगळे सोपस्कार पार पाडून आम्ही गेट समोर जाऊन बसलो. रात्रीच्या साडे अकरा वाजता एक बाई सिंगापूर, सिंगापूर अशा घोषणा देऊ लागल्या तेंव्हा त्वरेने आम्ही गेट मधून बाहेर पडून समोर असलेल्या बसमध्ये जाऊन बसलो. 35 वर्षांपूर्वी ही अशाच एका बसमध्ये बसल्याची मला आठवण झाली. अर्थात त्या वेळेसची बस मोठी झकपक होती. त्या मानाने आजची बस साधारणच होती व बरीच जुनाट असावी असे वाटले. अलीकडे बहुतेक विमान कंपन्या विमानात बसणे प्रवाशांना सोईचे व्हावे म्हणून एअरो ब्रिज वापरतात पण कदाचित आमचे विमान लहान असल्याने व एकंदरीत काटकसरीचा उपाय म्हणून आम्हाला एअर इंडियाने बसने विमानापर्यंत नेले असावे. अर्थात ही बाब अतिशय किरकोळ असल्याने मला काही त्याचे विशेष वाटले नाही. मात्र व्हील चेअरवाल्या मंडळींसाठी हा प्रकार त्रासदायक होता. जिना चढून विमानात गेल्यावर विमान कदाचित फारसे जुने नसल्याने, एकंदरीत आसन व्यवस्था स्वच्छ व नेटकी वाटली. प्रत्येक आसनासमोर टीव्ही असणे किंवा दोन आसनांमधले अंतर भरपूर असल्याने प्रवास आरामदायी होऊ शकेल असे वाटले.

विमान बरोबर प्रस्तावित वेळेला निघाले. हा मात्र आश्चर्याचा धक्का होता. विमान वर गेल्यावर पट्टे सोडले तरी चालतील अशी घोषणा झाली पण पुढे काहीच घडले नाही. हवाई सुंदर्‍या निदान पाणी तरी विचारतील अशी माफक अपेक्षा होती पण हवाई सुंदर्‍यांचा पत्ता नव्हता. बर्‍याच वेळानंतर हवाई सुंदर्‍यांचे दर्शन घडले. 35 वर्षांपूर्वी एअर इंडियातील हवाई सुंदरी बनणे ही मुंबईच्या मुलींसाठी एक मोठी मानाची करियर होती. त्या वेळेस या एअर होस्टेसेसच्या साड्या ही मोठी टॉप फॅशन समजली जात असे. तसेच 35 च्या पुढे वय झाले की या मुली निवृत्त होत. आता बहुदा हे नियम गेले असावेत कारण बहुतेक एअर होस्टेसेस, चष्मे लावलेल्या प्रौढ स्त्रिया होत्या. वयानुसार एकूणच कार्यतत्परता व हालचाली मंदगतीनेच त्या करत होत्या. इतर विमान कंपन्यांच्या मानाने विमानातील सेवा खालच्या दर्जाचीच वाटत होती. बहुतेक वेळ या होस्टेसेस कोठेतरी कोपर्‍यात दडून बसत असाव्यात असे वाटले.

आसनासमोरच टीव्ही असण्याचा माझा आनंद फार काल टिकला नाही. फक्त 5 चॅनेल त्यातल्या 3 वर जुने हिंदी चित्रपट, एकावर कार्टून व एकावर हिंदी सिनेमातील गाणी याला काही फारसा आकर्षक मेन्यू असे म्हणता येणार नाही. बाकी खाद्य पेये सेवा ठीकच होती. अर्थात सर्वच विमान कंपन्यात या सेवेचा दर्जा अलीकडे खालावला असल्याने 35 वर्षांपूर्वीचे गरम गरम जेवण व पेयांची लयलूट मला आठवल्यावाचून राहिले नाही.

विमान प्रवास मात्र उत्तम झाला. आसन व्यवस्था आरामदायी असल्याने सकाळी सिंगापूरला विमान वेळेवर उतरले तेंव्हा एकूणच फारसा शीण जाणवला नाही. 35 वर्षांपूर्वीच्या एअर इंडिया सेवेला जर 100 गुण दिले तर या सेवेला 60 ते 70 गुण द्यायला हरकत नाही. महाराजाच्या सेवेचा लाभ घ्यायला हरकत नाही पण तक्रार न करता कशालाही तोंड देण्याची तयारी असली तर!. नवीन पिढीतले किती जण त्याला तयार होतील हे सांगणे कठीण आहे.

19 जानेवारी 2012

Filed under: Uncategorized Tagged: Air Hostesses, Air India, आंतर्राष्ट्रीय उड्डाणे, उड्डाणातील सेवा, एअर इंडिया, राज कपूर, वेळ पाळणे, संगम चित्रपट, सेवा गुणवत्ता, हवाई सुंदर्‍या, In flght service, International flight, punctuality, quality of service, Raj Kapoor, Sangam

वार्‍याला गवसणी घालण्याचा प्रयत्न; Harnessing the wind

chandrashekhara — Wed, 25 Jan 2012 03:30:11 +0000

आंतरजालावरील फेसबूक, गुगल सारख्या सोशल नेटवर्किंग साईट्सवर निर्बंध आणण्याचे प्रयत्न भारत सरकारने परत एकदा चालू केल्याचे दिसते आहे. मात्र या वेळेस न्याय व्यवस्थेच्या माध्यमातून हे करण्याचा सरकारचा प्रयत्न दिसतो आहे.

विनय राय या गृहस्थांनी काही दिवसापूर्वी दिल्लीच्या मेट्रोपोलिटिअन मॅजिस्ट्रेटच्या कोर्टात या सोशल नेटवर्किंग साईट्स, राष्ट्रीय एकात्मता व धार्मिक सामंजस्य भंग पावेल असा मजकूर प्रसिद्ध करत असल्याने त्यांच्यावर कारवाई करण्यात यावी असा अर्ज केला होता. या अर्जाचा विचार करताना न्यायमूर्तींनी सरकारी मान्यता असेल तरच या अर्जाचा विचार करता येईल असा निकाल दिला होता. बहुदा भारत सरकार असा निर्णय घेण्याची वाटच पहात असावे कारण भारत सरकारच्या डिपार्टमेंट ऑफ इन्फरमेशन टेक्नॉलॉजीने त्वरेने आपला अहवाल कोर्टासमोर ठेवला आहे. या अहवालानुसार वर दिलेल्या आरोपांशिवाय, अश्लील मजकूर प्रसिद्ध करणे, लहान मुलांना अश्लील पुस्तके विकणे आणि गुन्हेगारी स्वरूपाचे कटकारस्थान या संबंधीचे आरोपही या सोशल नेटवर्किंग साईट्सवर ठेवता येतील असे मत व्यक्त केले आहे. या साठी त्यांनी आंतरजालावर प्रसिद्ध झालेला मजकूरही कोर्टाला सादर केला आहे.कोर्टाने हा अहवाल दाखल करून घेतल्यावर भारत सरकारला परदेशात असलेल्या या कंपन्यावर आरोपपत्र दाखल करण्यास सांगितले आहे.

या खटल्यावर स्टे आणावा अशी मागणी करणारा अर्ज फेसबूक इंडिया व गुगल इंडिया या कंपन्यांनी दिलीच्या उच्च न्यायालयात केला होता. हा अर्ज फेटाळून लावताना कोर्टाने अशा प्रकारचा मजकूर प्रसिद्ध होणार नाही याची काळजी घेण्याची जबाबदारी या सोशल नेटवर्किंग साईट्सची असल्याचे सांगितले आहे. व त्यांनी हे न केल्यास या साईट्सवर चीन प्रमाणेच बंदी घालता येईल असेही सांगितले आहे.

गुगल इंडियाच्या वकीलांचे असे म्हणणे आहे की ही सोशल नेटवर्किंग साईट अमेरिकेतील मूळ कंपनी चालवत असल्याने त्यांची काहीच जबाबदारी या बाबतीत नाही. परंतु गुगलच्या नेटवर्क साईट्स पूर्णपणे स्वयंचलित असल्याने असा मजकूर काढून टाकणे कंपनीला केवळ अशक्य आहे. फेसबूक इंडियाच्या वकीलाच्या मताने फेसबूकवर असा मजकूर प्रसिद्ध झालेला नाही.

आंतरजालावर कोणत्याही कायद्याचा भंग होणारा मजकूर त्या देशात दिसणार नाही अशी थोडीफार तजवीज करणे शक्य होईल. परंतु अशा प्रकारचा सर्व मजकूर आधीच सेन्सॉर करून काढून टाकला गेला पाहिजे ही सरकारची मागणी वार्‍याला गवसणी घालण्यास निघण्यासारखे आहे. 1975 च्या आणीबाणीत सरकारने वृत्तपत्रांवर अनेक निर्बंध लादले होते. तरी सुद्धा त्यांना चुकवून अनेक बातम्या प्रसिद्ध होतच होत्या. आंतरजाल एवढे विशाल आहे की असा प्रयत्न करणे वेडेपणाचे ठरेल.

चीनने निर्बंध घातले आहेत म्हणजे त्यांनी या साईट्स बंदच करून टाकल्या आहेत. या प्रकारचे निर्बंध सरकारने आणले तर ते सर्वसामान्य आंतरजाल वापरणार्‍यांना रुचतील असे मला वाटत नाही.

मुक्त संभाषण हा लोकशाहीचा आत्मा असतो. त्यावर निर्बंध आणण्याचे प्रयत्न मागच्या दाराने करणे हे कितपत योग्य आहे? याबद्दल दुमत असण्याचे कारण नाही. कोणताही भडकवणारा मजकूर प्रसिद्ध झाला तर तो मजकूर काढून टाकण्याची मागणी करू शकेल अशी लोकांची यंत्रणा उभारून त्यांच्या मार्फत असा मजकूर काढून टाकण्याची प्रक्रिया सुरू करणे हा एक मार्ग आहे. प्रत्येक शहरात विषयानुसार आंतरजाल वापरणार्‍यांचे असे गट स्थापन करून त्यांच्यामार्फत हे काम सहज करता येईल. कोणत्याही आंतरजाल वापरणार्‍याला असा मजकूर आढळला तर ती वेब साईट तो या अशा गटाकडे पाठवून देऊन त्यावरचा मजकूर आंतरजालावरून हटवला जाईल याची तजवीज करू शकेल.

सरकारचा उद्देश स्तुत्य आहे यात शंका नाही. पण हा मजकूर प्रसिद्ध न होऊ देण्याची जबाबदारी या सोशल नेटवर्किंग साईट्सची आहे हे म्हणणे तात्विक दृष्ट्या कितीही बरोबर असले तरी त्याची अंमलबजावणी अशक्यप्रायच आहे. भारतात फेसबूक व गुगल वापरणार्‍यांची संख्या लाखांनी आहे. त्यांना आपल्या या आवडत्या सेवांवर बंदी आणलेली रुचेल असे मला वाटत नाही.

14 ज़ानेवारी 2012

Filed under: ताज्या घडामोडी Current Affairs Tagged: 20th century India, कायद्याचा भंग करणारा मजकुर, कोर्ट केस, भारत, सोशल नेटवकिंग साईट्स, court case, objectionable materials, Social netwoking sites

सत्यात उतरलेले स्वप्न; A Dream come true

chandrashekhara — Tue, 24 Jan 2012 04:31:49 +0000

एखाद्या शुक्रवारी जर तेरा तारीख आली तर तो दिवस अत्यंत अशुभ असल्याचे एक धर्मपंथीय मानतात. जानेवारी 2012 या महिन्याची 13 तारीख अशीच एका शुक्रवारी आली आहे. मात्र भारतीयांच्या दृष्टीने हा दिवस अशुभ वगैरे न ठरता अत्यंत शुभ असा ठरला आहे असेच म्हणावे लागते आहे. गेली 10 ते पंधरा वर्षे भारतातील अनेक लोकांनी जे एक स्वप्न डोळ्यासमोर ठेवले होते ते या दिवशी साकार झाले आहे. 13 जानेवारी 2011 ते 13 जानेवारी 2012 या वर्षभरात, संपूर्ण भारतामध्ये, लहान मुलांना होणार्‍या पोलिओ या रोगाची लागण झाल्याची एकही केस उघडकीस आलेली नाही. लहान मुलांचे संपूर्ण भवितव्य नासाडून टाकणार्‍या अशा या रोगाचे, भारतातून पूर्णपणे उच्चाटन होणार अशी स्पष्ट चिन्हे आता दिसू लागली आहेत. फक्त 2 वर्षांपूर्वी (2009 साली) जगात सर्वात जास्त पोलिओच्या केसेस (741) भारतात झाल्या होत्या. याच्या पुढच्या वर्षी हा आकडा 42 पर्यंत खाली आला. मागच्या वर्षी या रोगाची फक्त 1 केस भारतात आढळून आली होती. जगात, हाताच्या बोटावर मोजता येतील एवढ्याच देशात आता पोलिओची लागण झाल्याचे आढळून येते. यात मागच्या वर्षापर्यंत भारताबरोबर पाकिस्तान, अफगाणिस्तान व नायजेरिया हे देश होते. (मागच्या वर्षी चीन मध्ये 8 ते 10 वर्षांनंतर अचानक 14 किंवा 15 केसेस झाल्याचे आढळून आले होते.) भारताने आता या देशांची साथ सोडली असल्याचे स्पष्ट संकेत आज मिळाले आहेत.

वर्ल्ड हेल्थ ऑर्गनायझेशनच्या प्रमुख मार्गारेट चान यांनी भारताची सार्वजनिक आरोग्य क्षेत्रातील ही सर्वात मोठी कामगिरी असल्याचे म्हटले आहे. तर बिल गेट्स यांनी पोलिओ उच्चाटनाच्या जागतिक लढाईमधील हा एक मोठा टप्पा असल्याचे म्हटले आहे. युनिसेफ संस्थेचे प्रमुख ऍन्थनी लेक यांनी भारताच्या प्रयत्नांची प्रशंसा केली आहे.

भारतात मिळालेल्या या यशात मध्यवर्ती व राज्य सरकारे यांचे प्रयत्न कारणीभूत आहेतच पण याच बरोबर, रोटरी इंटरनॅशनल या संस्थेने केलेले प्रयत्न तितकेच कारणीभूत आहेत. रोटरी इंटरनॅशनल या संस्थेने, 1985 मध्ये प्रथम पोलिओ उच्चाटनाचा प्रकल्प हातात घेतला. 1988 मध्ये रोटरी आणि वर्ल्ड हेल्थ ऑर्गनायझेशन हे या प्रयत्नात भागीदार बनले. गेली 26 वर्षे भारतातील असंख्य रोटरी सभासद, नॅशनल इम्युनायझेशन किंवा राष्ट्रीय लसीकरण दिवसांना लाखो बालकांना पोलिओ लस देण्याचे काम करत आले आहेत. आतापर्यंत लाखो किंवा कोटी बालकांना रोटरीच्या माध्यमातून ही लस देण्यात आली आहे असे रोटरीचे आंतराष्ट्रीय अधक्ष कल्याण बॅनर्जी यांनी सांगितले आहे. रोटरीने ही मोहीम हातात घेतली तेंव्हा जगभरात मिळून साडेतीन लाख बालके प्रतिवर्ष या रोगाची शिकार होत होती. हा आकडा 2011 मध्ये सबंध जगासाठी 604 वर आला आहे.

भारताची पोलिओ फ्री देश म्हणून कधी गणना होईल असे विचारले असता, काही महिन्यातच आरोग्य विभाग करत असलेल्या काही चाचण्या पूर्ण झाल्या की अशी घोषणा केली जाऊ शकेल असे मार्गारेट चान यांनी सांगितले आहे.

आता भारतापुढे खरे आव्हान आहे ते सीमेबाहेरून येऊ शकणार्‍या पोलिओ केसेसचे. पाकिस्तानी सीमेवर या साठी पंजाब मध्ये लसीकरण केंद्रे सर्व बॉर्डर पोस्ट्स वर स्थापन केलेली आहेत. चीन मध्ये जो अचानक पोलिओचा प्रादुर्भाव मागच्या वर्षी आढळून आला होता तो पाकिस्तान मधूनच आला होता हे तिथल्या आरोग्य अधिकार्‍यांच्या लक्षात आले असल्याने भारताने हे पाऊल उचलले आहे. त्याच प्रमाणे आणखी काही वर्षे तरी भारतातील योग्य त्या वयोगटातील सर्व बालकांना लस देण्याचे काम चालू ठेवावे लागणारच आहे. या महाभयंकर रोगापासून भावी पिढ्यांना मुक्तता द्यायची असेल तर भारताला आणखी काही वर्षे तरी पोलिओ बद्दल तेवढीच जागरुकता दाखवणे आवश्यक ठरणार आहे.

13 जानेवारी 2012

Filed under: ताज्या घडामोडी Current Affairs Tagged: पोलिओ साथ पसरवणारे देश, भारत, रोटरी आंतर्राष्ट्रीय अधय्क्ष कल्याण बॅनर्जी, रोटरी इंटरनॅशनल, रोटरीचा पोलिओ कार्यक्रम, वर्षभरात पोलिओची एकही केस नाही, endemic nations, India, No new case of Polio in one year, Polio programme of Rotary, RI President Kalyan Bannerji, Rotary International

विद्युत वाहिनीच्या दुरुस्तीसाठी हेलिकॉप्टरची मदत! Helicopter aided Power lines repairs

chandrashekhara — Sat, 21 Jan 2012 05:35:39 +0000

नवीन वर्ष येताना संपूर्ण उत्तर भारतासाठी कमालीची थंडी घेऊन आले आहे. कश्मिर सुद्धा याला अपवाद नाहीच. कश्मिरमध्ये अनेक ठिकाणी तपमान शून्याखाली गेले आहे व हिम वर्षाव मोठ्या प्रमाणावर झाला आहे. पिर पंजाल पर्वतरांगांच्या मध्ये, कश्मिर खोरे वसलेले असल्याने या चारी बाजूंना असलेल्या पर्वत रांगांवर अर्थातच मोठ्या प्रमाणात हिमवर्षाव झाला आहे व त्यामुळे कश्मिर व इतर देश यांच्या मधील दळणवळणावर स्वाभाविकच प्रभाव पडला आहे. जम्मूहून पठाणकोट मार्गे श्रीनगरला जाणार्‍या रस्त्यावर, जवाहर टनेल हा प्रसिद्ध बोगदा आहे. हा रस्ता अतिशय डोंगराळ अशा भागातून जातो. मागच्या आठवड्यात या भागातही तुफान हिमवृष्टी झाली.

या हिमवृष्टीने कश्मिर खोर्‍याला ज्या विद्युत वाहिन्यांतून वीज पुरवठा होतो त्या विद्युत वाहिन्या दोन किंवा तीन ठिकाणी खंडित झाल्या व संपूर्ण कश्मिर खोर्‍याचा वीज पुरवठाच शुक्रवार दिनांक 6 जानेवारी पासून बंद पडला. अशा जीवघेण्या थंडीत, वीज चालू नसल्याने सर्वसामान्य नागरिकांचे प्रचंड हाल झाले. रामबन व मकरकोट या दोन गांवांजवळ या विद्युत वाहिन्यांमधे बिघाड निर्माण झाला होता. हा सर्वच भाग 8000 ते 9000 फूट उंचीवर असून अतिशय डोंगराळ असल्याने दुर्गम आहे. अगदी भर उन्हाळ्यात सुद्धा येथून जाणार्‍या वीज वाहिन्यांची देखभाल करणे अतिशय जिकिरीचे व कष्टाचे असते. एवढी हिमवृष्टी झालेली असताना या वीज वाहिन्या ज्या मनोर्‍यांवरून नेलेल्या आहेत त्यांच्यापर्यंत पोचणे सुद्धा अशक्य कोटीतले काम होते. या विद्युत वाहिन्या पॉवर ग्रिड कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया या संस्थेच्या मालकीच्या असून किशनपूर ते वागूरा यांच्या दरम्यान टाकलेल्या आहेत.
या हवामानात दुरुस्ती आणि देखभाल करणार्‍या कर्मचार्‍यांना वीज वाहक तारांच्या मनोर्‍यापर्यंत पोचणे सुद्धा कठिण आहे हे पॉवर ग्रिड कंपनीच्या लोकांनी जम्मू-कश्मिर राज्य सरकारला सांगितल्यावर अखेरीचा उपाय म्हणून राज्य सरकारने वायू दलाला पाचारण करण्याचे ठरवले.

रामबन आणि बनिहाल या दोन गांवाच्या मध्ये असलेल्या वीजवाहक तारां जवळून, वायुदलाच्या हेलिकॉप्टरने उड्डाण केल्यावर, असे आढळून आले की रामसू या खेडेगावाजवळ असलेल्या एका मनोर्‍यावरच्या तारा खराब झाल्या आहेत. हा मनोरा अशा ठिकाणी उभारलेला होता जेथे जवळ हेलिकॉप्टर सुद्धा उतरवता येईल अशी जागा नव्हती. वीज वाहिनी दुरुस्त करणार्‍या पथकाला मनोर्‍याच्या अगदी जवळ खाली उतरवणे आवश्यक होते कारण अगदी सर्वात जवळच्या रस्त्यावर जर त्यांना उतरवले असते तरी ते पथक मनोर्‍यापर्यंत पोचेपर्यंतच दिवस संपला असता.

या कारणांमुळे वायू दलाने या दुरुस्ती पथकाला अगदी मनोर्‍याजवळ क्रेनने उतरवायचे ठरवले. या मनोर्‍याजवळचा टापू अडथळ्यांनी भरलेला होता व सोसाट्याच्या वार्‍याने हेलिकॉप्टर्सना हवेत एका जागी स्थिर ठेवणे अतिशय कठिण व कौशल्याचे काम होते. जानेवारीच्या 8 तारखेला वायु दलाच्या उधमपूर बेस वरून, वायु दलाच्या एम आय 17 हेलिकॉप्टरने हे दुरुस्ती पथक व त्यांना आवश्यक असलेली 5 टन वजनाची यंत्रसामुग्री या रामसू खेड्याजवळ असलेल्या चंदरकोट हेलिपॅडवर उतरवली.

चंदरकोट हेलिपॅड वरून हे पथक व सामान यांना चित्ता या हलक्या हेलिकॉप्टर्स मधून या मनोर्‍याजवळ नेण्यात आले. येथे या दुरुस्ती पथकाला मनोर्‍याच्या जवळ जमिनीपासून आठ किंवा नऊ फुटावर हेलिकॉप्टरमधून आणले गेले नंतर हेलिकॉप्टर स्थिर ठेवून क्रेनच्या सहाय्याने दुपारी 4-30 च्या सुमारास खाली उतरवले.
पुढच्या काही तासात पॉवर ग्रिड कंपनीच्या दुरुस्ती पथकाने बिघाड झालेल्या तारा दुरुस्त केल्या व हे पथक वायु दलाच्या मदतीने परत आले. वाहिन्यांची दुरुस्ती झाल्यावर दुसर्‍या दिवसापर्यंत (जानेवारी 9) कश्मिर खोर्‍यातील 98% वीज पुरवठा सुरळीत करण्यात आला.
वायु दलाच्या मदतीमुळे हे कार्य सुकर झाले व सहजतेने पार पडले हे सर्व ठीक आहे. परंतु या डोंगराळ भागात वीज वाहिन्यांचे जाळे उभारून ते व्यवस्थित चालू ठेवण्याची जबाबदारी खांद्यावर असलेल्या पॉवर ग्रिड कॉर्पोरेशन सारख्या सरकारी मालकीच्या संस्थेकडे अशा प्रकारच्या आपादस्थितीला तोंड देण्यासाठी स्वत:ची यंत्रणा किंवा हेलिकॉप्टर्स नाहीत ही बाब मोठी लाजीरवाणी आणि गंभीर आहे असे मला वाटते. परदेशातील अशा प्रकारच्या कंपन्यांकडे स्वत:ची हेलिकॉप्टर्स असतात व ती वापरून नियमित देखभाल चालू असते. पॉवर ग्रिड कंपनीला अशा प्रकारच्या आपादस्थिती भविष्यातही येणार हे लक्षात घेऊन हेलिकॉप्टर्सचा अंतर्भाव असलेली कायम स्वरूपी देखभाल यंत्रणा नेहमी सज्ज ठेवण्याची गरज आहे असे मला वाटते. हिमवृष्टी, तारांवर बर्फ साठणे या गोष्टी दर वर्षी होणारच. तेंव्हा त्यांना तोंड देण्याची स्थायी यंत्रणा ही आवश्यकच आहे.
11 जानेवारी 2012

Filed under: ताज्या घडामोडी Current Affairs Tagged: एम 17 हेलिकॉप्टर्स, कश्मिर, चित्ता हेलिकॉप्टर्स, पॉवर ग्रिड कॉर्पोरेशन, भारतीय वायु सेना, वीजप्रवाह खंडित, वीजवाहक तारा, Cheetah helicopters, Indian Air Force, Kashmir, MI 17 Helicopters, Power Grid corporation, Power lines, Power Outages

बेंगलुरूची गाढवे; Donkeys of Bengaluru

chandrashekhara — Thu, 19 Jan 2012 09:00:00 +0000

माझ्या लहानपणी पुण्यातले बरेच रस्ते डांबरीकरण न झालेलेच होते. या रस्त्याने जेंव्हा केंव्हा एखादे मोटर गाडी सारखे वाहन जात असे तेंव्हा ते भरपूर धुरळा अडवत जात असे. असे असले तरी मोटर गाडीने उडवलेला धुरळा काहीच नाही, असे म्हणण्याची कधी कधी वेळ येत असे. सायकलवरून जात असताना अचानक रस्त्यावर पुढे प्रचंड धुरळा उडलेला दिसू लागे. झ्याक, झ्याक असा पुकाराही ऐकू .येऊ लागे. अशा वेळी सायकलवरून उतरून बाजूला स्वस्थ उभे राहणे हेच मोठे शहाणपणाचे ठरत असे. एखाद्या मिनिटभरात तुमच्या समोरून पन्नास ते साठ गाढवे व त्यांच्या बरोबर धावणारी वडार पोरे दिसत असत. या गाढवांवर वाळू, विटा, किंवा खणून काढलेले डबर या पैकी काहीही लादलेले असे. बांधकाम उद्योगासाठी, गाढवे हीच त्या वेळी प्रमुख वाहतुक व्यवस्था होती. ट्रक किंवा टेंपो असले प्रकार तेंव्हा नसत. पुढे ही गाढवे सांभाळणे परवडेनासे झाले आणि मग ट्रक व टेंपो आले.

पुण्यातून गाढवे गायब झाली असली तरी बेंगलुरू मध्ये ती अजुनही आहेत हे परवा कोठेतरी वाचले आणि लहानपणच्या त्या गाढवांच्या तांड्यांची एकदम आठवण झाली. मात्र बेंगलुरू मधल्या आजच्या गाढवांना आता प्रमोशन मिळाले आहे. ती बांधकाम साहित्याची वाहतुक आता करत नाहीत. बेंगलुरू मधले धोबी आता धोबी घाटावरून कपड्यांची ने आण करण्यास या गाढवांचा वापर तर करतातच पण या शिवाय त्यांचा उपयोग आता दुसर्‍याही अनेक गोष्टींसाठी होऊ लागला आहे. बेंगलुरूच्या धोब्यांकडे 250 गाढवे तरी या कपड्यांची ने-आण करण्यासाठी आजमितीला आहेत.

गाढविणीचे दूध हे लहान मुलांचा खोकला व घशांचे विकार यावर गुणकारी असते असा समज आहे. या शिवाय काही स्त्रिया आपल्या प्रसाधनात या दुधाचा वापर करतात. इजिप्तची राणी क्लिओपात्रा गाढविणीच्या दुधात रोज आंघोळ करत असे म्हणतात. बेंगलुरू मधल्या आजच्या काही स्त्रिया अगदी स्नान जरी करत नसल्या तरी चेहरा मात्र या दुधाने धूत असतात. गाढवे पाळणारे धोबीच या गाढविणीच्या दुधाची विक्री करत असतात. मात्र या दुधाचा भाव ऐकला तर बहुतेकांच्या तोंडचे पाणीच पळेल. हे दूध 250 रुपयांना 100मि.ली. किंवा 2500 रुपये प्रति लिटर या भावाने विकले जाते. काही मंडळींना गाढवाचे मटन, यात असलेली कमी चरबी व जास्त प्रोटीन्स, यामुळे पसंत असते. काही गाढवे या उपयोगासाठीही पाळली जातात.

गाढवांचे आणखी एक/ दोन उपयोग, बेंगलुरूमध्ये लोकप्रिय आहेत. गाढवे चित्रपटांच्या चित्रीकरणासाठी बर्‍याच वेळा वापरली जातात. गाढवांचा डेली रेट 2000 रुपयांच्या वर सध्या आहे. या शिवाय बेंगलुरूच्या विधान सौधावर राजकीय निदर्शने करताना गाढवांचा वापर करणे राजकीय पक्षांना बरेच आवडते असे दिसते कारण ही गाढवे मधून मधून विधान सौधासमोर दिसत असतात.

गाढवांचा एकूण वापर व मर्यादित संख्या यामुळे गाढवांच्या चोर्‍याही अलीकडे होऊ लागल्या आहेत. एका गाढवाची किंमत 15000 ते 20000 तरी असते. यामुळे या धोबी मंडळींना आपल्या गाढवांच्यावर डोळ्यात तेल घालून लक्ष ठेवावे लागते.

महाराष्ट्रात आणि विशेषत: पुण्यात आता निवडणुकींची धामधुम आहे. बेंगलुरू वरून स्फुर्ती घेऊन कोणी पुण्यात परत गाढवे आणणार नाही अशी आशा आपण करूया.

10 जानेवारी 2012

Filed under: अनुभव Experiences Tagged: गाढविणीचे दूध, गाढवे, धुण्याचे कपडे वाहून नेणे, धोबी, बांधकाम साहित्य ने-आण, बेंगलुरू, राजकीय निदर्शने, Bengaluru, carrying of clothes, donky milk, donkys, political demonstrations, transport of building materials, Washermen

यिवु मधील गुंडागर्दी; For Indian Traders in Yiwu, Fear is the key

chandrashekhara — Sun, 15 Jan 2012 04:39:59 +0000

दीपक रहेजा आणि श्यामसुंदर अगरवाल हे दोन भारतीय तरूण, येमेनी मालक असलेल्या एका व्यवसायात कामाला होते. चीनमधील झेजियांग प्रांतातल्या यिवु शहरात असलेल्या ऑफिसमधे हे दोघे काम करत असत. चिनी माल खरेदी करून तो निर्यात करायचा असे साधारण यांच्या व्यापाराचे स्वरूप होते. हे दोघे काम करत असलेल्या फर्मची, स्थानिक लोकल व्यापार्‍यांना असलेली देणी बरीच वाढली होती व त्या बाबतीत तेथील चिनी व्यापारी तगादा लावत होते. एकूण देणी 15.8 लाख अमेरिकन डॉलर्स किंवा 1 कोटी युआन एवढी झाली आहेत हे बघितल्यावर या कंपनीच्या येमेनी मालकाने, चीन मधून अचानक पोबारा केला आणि चिनी देणेकर्‍यांना तोंड देण्यास रहेजा व अगरवाल फक्त मागे राहिले. फर्मचा मालक पळून गेला आहे हे लक्षात आल्याबरोबर चिनी देणेकरी व्यापारी अतिशय खवळले व त्यांनी या दोघा तरूणांचे चक्क अपहरण केले. या दोघांना सोडवण्यासाठी शांघाय मधील भारतीय कॉन्सुलेटचे एक अधिकारी बालचंद्रन हे गेले. चिनी व्यापार्‍यांच्या बरोबर चालू असलेल्या वाटाघाटी इतका काळ चालल्या व त्या दरम्यान कोणतेही अन्न पाणी बालचंद्रन यांना न मिळाल्यामुळे त्ते शेवटी मूर्च्छा येऊन पडले. या नंतर भारतीय कॉन्सुलेटने दिल्लीशी संपर्क साधला व भारत सरकारने चिनी राजदूतांना बोलावून दम भरल्यावर शेवटी या दोन्ही तरूणांची या अपहरणाच्या नाट्यातून सुटका झाली.

दक्षिण चीनमध्ये असलेल्या व पर्ल नदीच्या मुखप्रदेशातील यिवु किंवा शाओशिंग सारख्या व्यापारी केंद्रात घडलेली अपहरणाची ही काही पहिलीच घटना नाही. शाओशिंग शहरात एका भारतीय व्यापार्‍याला चिनी व्यापार्‍यांनी एक महिनाभर पकडून ठेवले होते. शांघाय मधल्या भारतीय कॉन्सुलेटला गेल्या काही वर्षांत झेंजियांग व ग्वॅन्गडॉन्ग प्रांतातील यिवु व शाओशिंग या सारख्या शहरांतून कमीत कमी सहा तरी असहाय्य स्थितीत असलेल्या भारतीय व्यापार्‍यांचे कॉल आलेले आहेत.

हिर्‍यांची तस्करी केल्याच्या आरोपाखाली 2 वर्षे शेनझेन मधे स्थानबद्ध असलेल्या 12 भारतीय व्यापार्‍यांना चिनी सरकारने नुकतेच सोडून दिले आहे. परंतु त्यांचे प्रकरण व यिवू मधले अपहरणाचे प्रकरण यात मूलभूत फरक आहे. या हिर्‍याच्या व्यापार्‍यांनी कर चुकवण्याचा प्रयत्न केला असा आरोप त्यांच्यावर होता व त्यांना चिनी सरकारने स्थानबद्ध केले होते. त्यामुळे त्यांच्याशी या अपहरणातील तरूणांचा संबंध जोडता येणार नाही.

यिवू व शाओशिंग मधले बहुतेक विवाद, पैसे चुकते केले की संपुष्टात येतात असा अनुभव आहे. परंतु या खेपेस फर्मचा मालक गायब झाल्याने त्याच्या दोन कर्मचार्‍यांनाच चिनी व्यापार्‍यांनी पकडून ठेवण्याची बहुदा ही पहिलीच वेळ असावी. अशा प्रकारच्या पैशांच्या विवादात स्थानिक पोलिस सहसा पडत नाहीत. पळवून नेलेल्या तरूणांपैकी एक तरूण दीपक रहेजा हा एका वर्षापूर्वीच यिवुला आला होता. तो आला तेंव्हाच त्याला इतर भारतीयांनी चिनी लोक पैसे न दिल्यास काय करतात याची कल्पना दिली होती. तरी आपल्यावर वर्षभरातच अशा प्रसंगांना तोंड द्यायची वेळ येईल असे त्याला स्वप्नातही वाटले नसेल. दीपक रहेजा म्हणतो की या चिनी व्यापार्‍यांनी आम्हा दोघांना मारहाण करण्यासाठी व आमचा छळ करण्यासाठी भाडोत्री गुंड बोलावले होते. हेइ शेहुइ किंवा ब्लॅक सोसायटी या नावाने हे गुंड ओळखले जातात. पोलिस या व्यापार्‍यांच्या विवादात व भानगडीत न पडत असल्याने व्यापारी या भाडोत्री गुंडांचे सहाय्य आता घेत आहेत. गेल्या दोन वर्षातील जागतिक मंदीमुळे चीन मधील बाजारपेठांत अतिशय अस्थिर असे आर्थिक वातावरण आहे. व त्यामुळे देणी बुडवली जाण्याच्या बर्‍याच घटना घडू लागल्याने व्यापारी अतिशय सावध आहेत.

या प्रकरणावर मल्लीनाथी करताना चिनी सरकारचे मुखपत्र ‘ग्लोबल टाईम्स’ म्हणते की भारतीय व्यापार्‍यांनी नियम पाळले पाहिजेत. त्यांनी जर पैसे बुडवण्याची त्यांची सवय सोडून दिली नाही तर चिनी व इतर व्यापारी त्यांच्यापासून दूर राहतील. भारत सरकारने घेतलेल्या भूमिकेबद्दल टीका करताना हे वृत्तपत्र म्हणते की भारत सरकार संकुचित राष्ट्रवादाने वागत आहे (?). यिवु मधला विवाद हा यिवु बाजारपेठेतील नियम व हा संकुचित राष्ट्रवाद या मधील झगडा आहे (?)

भारत सरकारने जरी भारतीय व्यापार्‍यांना यिवु पासून दूर राहण्याचा सल्ला दिला असला तरी प्रत्यक्षात यिवु बाजारपेठ अतिशय भरभराटीत असलेली बाजारपेठ आहे. येथे व्यापार करून फायदा मिळवण्याच्या अनेक संधी उपलब्ध असल्याने भारतीय व्यापारी सरकारच्या या सल्ल्याचा कितपत मान ठेवतील हे सांगणे कठिण आहे.

9 जानेवारी 2012

Filed under: ताज्या घडामोडी Current Affairs Tagged: Abduction, चीन, पळवून नेणे, बुडवलेली देणी, भारतीय वंशाचे, यिवु, व्यापारी, शाओशिंग, China, indian origin, payment default, Shaoxing, traders, Yiwu

लडाख मधील सूर्य-दर्श; Solar Telescope in Ladakh

chandrashekhara — Sat, 14 Jan 2012 05:47:17 +0000

लडाखच्या पूर्व भागात असलेले व एका प्रसिद्ध हिंदी चित्रपटातील एक गाणे त्या ठिकाणी चित्रित केले गेले असल्यामुळे प्रसिद्धी मिळालेले, पॅनगॉन्ग सरोवर भारतातील एक अत्यंत निसर्गसुंदर असे स्थळ आहे. बर्फाच्छादित शिखरे असलेले सभोवतालचे डोंगर, त्यामध्ये असलेले या सरोवराचे निळेशार पाणी यामुळे येथे आलेला प्रत्येक पर्यटक अतिशय भारावून जातो. हे सरोवर 14270 फूट उंचीवर असून 134 किमी लांब व 5 किमी रूंद आहे. सध्याच्या परिस्थितीप्रमाणे हे सरोवर भारताच्या सीमेवर असून याचा 3/4 भाग चीनच्या ताब्यात आहे.

भारत सरकारच्या तंत्रज्ञान व शास्त्र विभागाने या सरोवराच्या काठावर असलेल्या ‘मेरक’ या खेड्याजवळ, 6 फूटापेक्षा सुद्धा मोठा व्यास(2 मीटर) असलेला एक सूर्य-दर्शक (Solar Telescope) बसवण्याचे ठरवले आहे. या ठिकाणी सूर्य प्रकाशाचे तास सर्वात जास्त आहेत व हवेत प्रदुषणाचे प्रमाण जवळ जवळ शून्य असल्याने या ठिकाणाची निवड करण्यात आली. येथे जवळ असलेल्या स्पॅन्गमिक सारख्या एक दोन खेड्यांत अगदी तुरळक वस्ती आहे व पश्मिना लोकर देणार्‍या मेंढ्यांचे पालन व पर्यटन या शिवाय या भागात उपजीविकेचे कोणतेही साधन उपलब्ध नसल्याने या प्रकल्पाने स्थानिक लोकांना काम धंदाही मिळू शकेल.

सूर्यावरील आणिक प्रक्रियेने तेथे सतत बदल होत असतात. यात सूर्य अग्नीज्वाला (Solar flairs) व सूर्यावरील काळे ठिपके (Dark spots) यांचा समावेश आहे. सूर्यावरील या बदलामुळे. पृथ्वीवर मोठी चुंबकीय वादळे येतात तर सूर्याकडून अवकाशात अतिसूक्ष्मकणांचा जो भडिमार (Solar Wind) होत राहतो त्यामुळे अवकाशातील उपग्रहांना मोठा धोका असतो. या साठी जगात अनेक ठिकाणी असे सूर्य-दर्शक(Solar telescope) बसवलेले आहेत. या मध्ये स्पेन मधील ला-पालमा बेटावरील 1 मीटर व्यासाचा स्वीडिश सूर्य-दर्शक व अमेरिकेतील ऍरिझोना राज्यातील मॅकमथ-पिअर्स हा 1.6 मीटर व्यासाचा सूर्य-दर्शक हे सर्वात मोठे समजले जातात. भारतातील हा सूर्य-दर्शक तयार झाल्यावर जगातील सर्वात मोठा सूर्य-दर्शक होईल.

स्वीडिश 1 मी. व्यासाचा सूर्य-दर्श

सूर्य-दर्शकांच्या बांधणीत दोन मुख्य अडचणी येतात. एक म्हणजे या सूर्य-दर्शकाच्या आवरणाच्या बाहेरची जमीन तापल्याने जमिनीलगतच्या हवेत छोटे प्रवाह निर्माण होतात. अशा प्रवाहांच्यामुळे या दर्शकांच्या रेझोल्यूशन वर परिणाम होतो. या साठी असे दर्शक एक मोठा मनोरा बांधून त्यात बसवले जातात. दुसरी अडचण या दर्शकाच्या नळीच्या आतील हवा तापल्यामुळे येते. या साठी अशा दर्शकांत हवा थंड करण्याची यंत्रणा बसवावी लागते. लडाखमध्ये अतिशय विषम हवामान असल्याने अशी यंत्रणा लागेलच.

हा सूर्य-दर्शक पॅनगॉन्ग सरोवराजवळ बसवण्याची कल्पना अतिशय उत्तम आहे हे त्या ठिकाणाला भेट देऊन आलेला कोणीही पर्यटक लगेच सांगू शकेल. या ठिकाणी असलेली अतिशय स्वच्छ हवा आणि आकाश अभ्राच्छादित अतिशय क्वचितच असणे या गोष्टींमुळे जागेची ही निवड अतिशय योग्य आहे यात शंकाच नाही.

हानले, लडाख येथील दूरादर्श

लडाखच्या चांगथांग भागातील स्कार्चू नदीजवळ असलेल्या हानले या गावाजवळ एक मोठा दूरादर्श उभारण्यात आलेलाच आहे. त्याच्या जोडीला हा सूर्य-दर्श बसवण्यात येणार आहे.

8 जानेवारी 2012

Filed under: ताज्या घडामोडी Current Affairs Tagged: पॅन्गॉन्ग सरोवर, भारत, मेरक गाव, लडाख, शास्त्र व तंत्रज्ञान विभाग, सूर्य दर्श, Department of Science and Technology, India, Ladakh, Merak village, Pangong lake, Solar telescope