मी लहान असताना ज्येष्ठ वयाच्या बहुतेक पुरुषवर्गाकडे एक काठी असे. या काठीचे वरचे टोक अर्धवर्तुळाकारात वळवलेले असायचे. या गोल भागाला मुठीत उत्तम रित्या पकडता येत असल्याने ही काठी, ज्येष्ठ नागरिकांच्यात खूपच लोकप्रिय होती. या काठीचा आणखी एक उपयोग, विशेषत: बालचमू करत असत. दोन्ही हातानी ही काठी पकडून दोन्ही पायांमध्ये ठेवायची व तिला घोडा समजून पळायचे हा खेळ सर्व लहान मुलांच्यात तेंव्हा अगदी कॉमन होता. आता ही काठी गेली आणि लहान मुलांचा हा खेळही गेला. पण आज मी जुन्या जमान्यातील ही काठी आणि तिच्यावरचा लहान मुलांचा घोड्याचा खेळ, याकडे कुठे वळलो असे वाचकांना वाटणे साहजिक आहे.
याला कारण आहे माझी 10 वर्षाची नात. माझ्या या नातीला अगदी पहिल्यापासून घोडा या प्राण्याचे विलक्षण आकर्षण आहे. तिला कधीही, कोणत्याही निमित्ताने, काय गिफ्ट आणू? असे जर विचारले तर तिचे उत्तर ठरलेले असते. ” घोडा आण ” म्हणून. मग तो घोडा कागदाचा, कापडाचा, प्लॅस्टिकचा अगदी धातूचा असला तरी चालतो. तिच्याकडे असंख्य घोडे असलेली खेळणी आहेत, चित्रे आहेत आणि मॉडेल आहेत. ही माझी नात परवा रात्री जेवण झाल्यावर खूप कार्यमग्न दिसली. कागदावर काहीतरी आकार काढणे, त्या आकारांवर कसलेतरी रंगकाम, चालू होते. काय करते आहेस? म्हणून विचारल्यावर प्रथम काहीच बोलली नाही. परत एकदा विचारल्यावर “घोडा” एवढेच उत्तर मिळाले.
सकाळी उठल्यानंतर आमच्या डायनिंग टेबलाच्या खुर्च्यांपैकी एक, पूर्वी थिएटर किंवा प्रेक्षागृहात खुर्चीच्या हाताला रूमाल बांधून आरक्षित करण्याची जशी पद्धत होती, तशाच पद्धतीने, त्या खुर्चीच्या पाठीला एक कपडा गुंडाळून आरक्षण केलेली आढळली. नातीला त्या संबंधी विचारले असता ” ती खुर्ची मला महिनाभर हवी आहे. ” असे उत्तर मिळाले. दुसर्या दिवशी रात्री परत नातीचे काम चालूच होते.
काल सकाळी उठल्यानंतर, चहा पीत असताना, सहज त्या डायनिंग टेबलाच्या खुर्चीकडे माझे लक्ष गेले. त्या खुर्चीचा चक्क एक घोडा झाला होता.
माझ्या या ब्लॉगपोस्टचा पुढचा परिच्छेद खरे तर बालचमू साठी आहे. मोठ्या माणसांना तो वाचायचा असला तर परत लहान मूल होऊन वाचावा ही विनंती.
तुम्हाला घरात खेळायला एक खराखुरा घोडा हवा आहे का? मग एक खुर्ची घ्या. जरा लंगडणारी असली तर सर्वात उत्तम, कारण मग खर्याखुर्या घोड्यावर बसण्याची गंमत तुम्हाला अनुभवता येईल. घोड्याच्या तोंडाचे, कानांचे, मानेचे व आयाळीची चित्रे काढून घ्या. शेपटीचे ही एक चित्र काढा. शेपूट व आयाळ यांना काळा रंग द्या. खुर्चीच्या पायांना गुंडाळता येतील असे कागद कापून घ्या. मग चित्रात दाखवल्याप्रमाणे ही सगळी चित्रे खुर्चीला सेलोटेपने चिकटवा. खुर्चीवर आई किंवा ताई यांची एखादी पिवळी ओढणी पसरा. झाला आपला घोडा तयार. त्यावर बसा आणि खेळायला लागा.
पुष्कळ वेळा मुलांना मोठ्या महाग खेळण्यांपेक्षा असली ओबड धोबड खेळणी जास्त पसंत असतात. एक तर ती मोडत नाहीत आणि मोडली तर कोणीच रागावत किंवा ओरडत नाही. हा घोडा त्यामुळेच मस्त आहे. पण मला सर्वात गंमत वाटते आहे ती माझ्या नातीच्या सृजनशीलतेची. स्वत:च्या कल्पनेने कोणाचीही मदत न घेता हा घोडा तिने तयार केला. मुलांच्यात सर्जनशीलता असतेच. तिला पूर्ण वाव देणे किंवा ती दाबून न टाकणे हे सर्वात महत्वाचे!
3 सप्टेंबर 2011
कोणतीही गोष्ट तयार करण्याची कल्पना मनात येणे हा बाल्यावस्थेतील सर्वोच्च सन्मान आहे.
Posted by मनोहर | सप्टेंबर 13, 2011, 4:00 pm