विमानांचे कबरस्तान

वाचकांच्यापैकी ज्या कोणी हॉलीवूडचा Transformers: Revenge of the Fallen हा चित्रपट बघितला असेल त्यांना या सिनेमात दाखवलेली विमानतळाची भव्य दृष्ये नक्की आठवत असतील. माझी इतके दिवस समजूत होती की हा भव्य विमानतळ, सिनेमाच्या शूटिंगसाठी, छोटी विमाने बनवून, स्टुडियोमधेच बनवलेला असावा. परंतु हा विमानतळ अमेरिकेतील ऍरिझोना राज्यातील ट्युसॉं (Tucson) या शहराजवळ खरोखरच अस्तित्वात आहे. फक्त गमतीची गोष्ट एवढीच की हा विमानतळ नसून विमानांचे एक कबरस्तान आहे.

2600 एकर आवार असलेला हा विमानतळ, 1430 अमेरिकन फूटबॉल मैदानांच्या आकाराचा आहे. Davis-Monthan Air Force Base या अधिकृत नावाने पण Boneyard या लोकप्रिय नावाने ओळखला जाणारा हा विमानतळ, दुसर्‍या महायुद्धानंतर बांधला गेला होता.

या ठिकाणची हवा अतिशय कोरडी असल्याने येथे विमाने उघड्यावर ठेवली तरी खराब होणार नाहीत अशा कल्पनेने हे ठिकाण निवडण्यात आले होते. त्याशिवाय या ठिकाणची जमीनही वैशिष्ट्यपूर्ण आहे. सगळ्यात वर असलेल्या धूळीच्या थराखाली अतिशय कठिण असा मातीचा थर लागतो. मातीच्या या थरामुळे कोणत्याही प्रकाराने कॉंक्रीटचा वापर न करता विमाने जमीनीवर पार्क करणे शक्य झाले आहे. या विमानतळावर अमेरिकन वायुसेनेची 309th Aerospace Maintenance and Regeneration Group (AMARG) ही तुकडी कार्यरत असते. विश्वास बसणार नाही पण या विमानतळावर 4200 विमाने आणि 40 अवकाश याने ठेवण्यात आलेली आहेत. या विमानांची किंमत 35 बिलियन अमेरिकन डॉलर्स एवढी तरी असावी.

येथे ठेवलेल्या विमानात Tom Cruze याने भूमिका केलेल्या Top Gun या सिनेमात दाखवलेली F 14 TomCats ही विमाने, B-52 शीत युद्ध कालीन बॉम्बफेकी विमाने, A 10 ही रणगाडा भेदी विमाने आहेत. मागच्या 25 वर्षात या विमानतळावर ठेवलेल्या विमानांपैकी 20% विमाने तरी परत दुरुस्त करून वापरण्याजोगी केली गेली. अशी विमाने परराष्ट्रांना विकली जातात. या शिवाय जी विमाने वापर होण्यासारखी नसतात त्यांचे सुटे भाग वेगळे करून विकले जातात व अगदीच जुनी विमाने भंगार म्हणून विकली जातात.

या विमाततळाची चित्रे पाहताना मला जर कसली आठवण झाली असेल तर चाळीस वर्षांपूर्वी पुण्याहून आगगाडीने मुंबईला जाताना, चिंचवड व देहूरोड या स्टेशनांच्या दरम्यान भारतीय सैन्यदलाची निरनिराळी वाहने ठेवलेली दिसत असत त्याची. ही मैलोगणती पसरलेली वाहने बघून छाती अगदी दडपून जात असे.

देहू रोडचा तो वाहन तळ काय? किंवा गूगल अर्थ च्या सौजन्याने वितरण झालेल्या या चित्रात दिसणारा हा ट्य़ुसॉं चा विमानतळ काय? संरक्षण उद्योग हा जगातला एक अत्यंत मोठा असा उद्योग का मानला जातो याची एक चुणूकच आपल्याला या चित्रांवरून बघायला मिळते हे मात्र खरे.

26 फेब्रुवारी 2010